مقاله حقوقی · عمومی · 3 دقیقه مطالعه · 29 ژوئن 2026
مفهوم حق مساطحه
حق مساطحه (حق احداث بنا بر زمین دیگری) حقی عینی است که به شخص یا نهادی معین (صاحب حق مساطحه) اختیار بهرهبرداری از زمینی را که متعلق به دیگری (مالک زمین) است، به منظور احداث بنا یا توسعه پروژه بر آن برای مدت زمانی معین و بدون تملک خود زمین، اعطا میکند. این حق به موجب فرمان شماره (23) سال 2022 درباره اعطای حق مساطحه بر اراضی تجاری در امارت دبی تنظیم شده است.
این حق بر پایه قراردادی ایجاد میشود که میان مالک و صاحب حق مساطحه منعقد میگردد و ثبت آن در دفتر ویژه اداره الزامی است، به گونهای که هر تصرفی خارج از این چارچوب باطل تلقی میشود. حداکثر مدت حق مساطحه 35 سال است که با موافقت مالک تا 50 سال قابل تمدید است، مشروط بر اینکه مدت در قرارداد تعیین شود؛ در غیر این صورت تصرف باطل محسوب میشود. اعتبار این حق از تاریخ ثبت آغاز میشود و درخواست تمدید آن باید دستکم دو سال پیش از پایان مدت ارائه شود، مگر اینکه طرفین به نحو دیگری توافق کنند.
تعهدات صاحب حق مساطحه
صاحب حق مساطحه مجموعهای از تعهدات بر عهده دارد، از جمله: رعایت مقررات لازمالاجرا و بندهای قرارداد؛ بهرهبرداری از زمین برای منظور تعیینشده؛ تکمیل ساختمانها یا تأسیسات در بازه زمانی مقرر و اخذ گواهی تکمیل ظرف پنج سال از تاریخ ثبت حق؛ پرداخت هزینههای مقرر؛ اخذ موافقت قبلی در صورت تغییر کاربری زمین؛ خودداری از انتقال حق مساطحه پیش از صدور گواهی تکمیل؛ و اطمینان از اینکه در جریان استفاده از حق، زیانی به مالک یا زمین وارد نشود.
رهن حق مساطحه
صاحب حق مساطحه میتواند این حق را بهصورت رهن تأمینی در رهن بگذارد، مشروط بر اینکه موافقت مالک و اداره را کسب کند؛ این امر به او امکان میدهد زمین را بهعنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات از بانکها یا مؤسسات مالی دارای مجوز، خواه برای سرمایهگذاری یا ساختوساز، به کار گیرد. ثبت این رهن مطابق قوانین لازمالاجرا الزامی است. با این حال، اراضی واگذارشده از سوی نهادهای دولتی یا شرکتهای دولتی مستلزم موافقت قبلی مالک و اداره و نیز هماهنگی با مرجع صالح صدور مجوزهای تجاری است و این موافقت باید مطابق مقررات و شرایط مصوب اداره و به موجب تصمیمی که مدیر کل صادر میکند صادر شود.
مالکیت ساختمانها و تأسیسات
در طول مدت حق مساطحه، صاحب حق مالک ساختمانها و تأسیساتی است که احداث کرده است. با پایان مدت، مالکیت این ساختمانها و تأسیسات به مالک زمین منتقل میشود، مگر اینکه خلاف آن توافق شده باشد. صاحب حق مساطحه میتواند واحدهای ملکی را پیش از صدور گواهی تکمیل بهصورت پیشفروش (روی نقشه) بفروشد.
پایان حق مساطحه
حق مساطحه در این موارد پایان مییابد: انقضای مدت معین بدون تمدید؛ توافق طرفین بر پایان دادن به حق؛ صدور حکم قضایی قطعی مبنی بر پایان حق؛ جمع شدن وصف مالک و صاحب حق مساطحه در یک شخص؛ یا عدم اخذ گواهی تکمیل طی 3 سال متوالی، در صورتی که بیش از 5 سال از تاریخ ثبت حق مساطحه در دفتر گذشته باشد؛ در این صورت، برای هر سال مازاد بر آن مدت تا صدور گواهی تکمیل یا پایان حق مساطحه، جریمه تأخیری معادل (1%) ارزش بازار زمین تجاری پرداخت میشود.
گواهی تکمیل
گواهی تکمیل پس از اتمام پروژه از سوی شهرداریها یا مراجع صالح صادر میشود. اگر صدور گواهی بیش از پنج سال به تأخیر افتد، جریمه سالانهای به میزان 1% ارزش بازار زمین اعمال میشود. اگر علت تأخیر خارج از اراده صاحب حق مساطحه باشد، وی از جریمه معاف است.
