مقاله حقوقی · مسئولیت پزشکی · 5 دقیقه مطالعه · 29 ژوئن 2026
خطاهای پزشکی موضوعی حساس است که نیازمند توازنی دقیق میان حقوق بیماران و حقوق شاغلان حرف پزشکی است. حقوق امارات با وضع قوانینی روشن که هدف آنها بازخواست از خطاهای جسیم و جبران خسارت زیاندیدگان است، اهمیت فراوانی برای این موضوع قائل شده است. این مقاله جنبههای مدنی و کیفری خطاهای پزشکی را آنگونه که در قانون مسئولیت پزشکی امارات (قانون فدرال شماره 4 سال 2016) آمده است، بررسی میکند.
تعریف خطاهای پزشکی
بر اساس قانون امارات، خطای پزشکی رفتاری است که شاغل حرفه پزشکی در نتیجه کافی نبودن دانش حرفهای خود یا کوتاهی در رعایت استانداردهای پزشکی پذیرفتهشده مرتکب میشود و موجب آسیب جسمی یا روانی به بیمار میگردد.
مسئولیت مدنی
هدف مسئولیت مدنی جبران خسارتهای مادی یا معنوی ناشی از خطای پزشکی برای زیاندیده است و شامل موارد زیر میشود:
1- بیمه اجباری: پزشکان و مؤسسات پزشکی موظفاند بیمهای تهیه کنند که خطاهای پزشکی را پوشش دهد تا جبران خسارت زیاندیدگان تضمین شود.
2- رویه جبران خسارت: زیاندیده میتواند برای دریافت خسارت، بر اساس گزارشهای کمیتههای تحقیق پزشکی که ماهیت خطا و خسارتهای ناشی از آن را تعیین میکنند، در دادگاه دعوا اقامه کند.
مسئولیت کیفری
در موارد خطاهای پزشکی جسیم، مرتکب خطا مسئولیت کیفری دارد. خطای جسیم عبارت است از سهلانگاری فاحش یا جهل شدید که به آسیبهای جدی منجر شود. مجازاتهای کیفری عبارتاند از:
1- مجازاتهای کیفری:
هر کس بدون اطمینان از تناسب اعضای مصنوعی با بدن شخص یا بدون سنجش آسیبی که به او خواهد رسید، آنها را در بدن وی کار بگذارد، به حبس تا سه ماه و جزای نقدی از (50,000) پنجاه هزار درهم تا (100,000) صد هزار درهم یا یکی از این دو مجازات محکوم میشود.
هر کس از ماده (10) تخلف کند به حبس دستکم ده سال محکوم میشود؛ این ماده مقرر میدارد: «پایان دادن به زندگی بیمار به هر دلیل، حتی بنا به درخواست خود او یا ولی یا وصی او، مجاز نیست» و بند دوم آن مقرر میدارد: «جداکردن دستگاههای احیا از بیمار مجاز نیست، مگر آنکه قلب و تنفس بهطور کامل و قطعی متوقف شده باشد، یا تمامی کارکردهای مغز بهطور کامل و قطعی متوقف شده باشد، مطابق معیارهای دقیق پزشکی که با تصمیم وزیر صادر میشود، و پزشکان حکم کنند که این توقف بازگشتناپذیر است».
هر کس از حکم ماده (5) بند (2) تخلف کند به جزای نقدی از (10,000) ده هزار درهم تا (100,000) صد هزار درهم محکوم میشود؛ این بند عبارت است از: «امتناع از درمان بیمار در موارد اورژانسی یا قطع درمان او در هر حال، مگر آنکه بیمار از دستورهای تعیینشده توسط پزشک تخطی کرده باشد یا امتناع یا قطع درمان به دلایلی خارج از اراده پزشک باشد» و همچنین بند (10) که عبارت است از: «انجام اقدامات پزشکی یا اعمال جراحی غیرضروری برای بیمار بدون رضایت آگاهانه او».
هر پزشکی که عمداً با دادن دارو یا بهکارگیری وسایلی که به سقط میانجامد یا با راهنمایی زن باردار به آنها، موجب سقط جنین او شود، خواه با رضایت او باشد یا بدون آن، به حبس تا چهار سال محکوم میشود، و اگر سقط جنین به مرگ بزهدیده بینجامد، مجازات زندان از پنج تا ده سال خواهد بود.
هر کس ارتکاب خطای پزشکی جسیم از سوی او ثابت شود، به حبس تا یک سال و جزای نقدی تا دویست هزار درهم یا یکی از این دو مجازات محکوم میشود، و اگر خطای پزشکی جسیم به مرگ شخصی بینجامد، مجازات حبس تا دو سال و جزای نقدی تا پانصد هزار درهم یا یکی از این دو مجازات است. و اگر جرم مذکور در بند نخست این ماده در حالت مستی یا تحت تأثیر مواد مخدر ارتکاب یابد، مجازات حبس تا دو سال و جزای نقدی تا یک میلیون درهم است.
2- رویههای قانونی: تحقیق از پزشک یا بازداشت او تنها پس از صدور گزارش پزشکی نهایی که خطا را اثبات کند، امکانپذیر است.
نقش کمیتههای تحقیق پزشکی
کمیتههای تحقیق نقشی اساسی در تعیین ماهیت خطای پزشکی و مسئولیت آن دارند. این کمیتهها از کارشناسان پزشکی بیطرف تشکیل میشوند و نقش آنها ارائه گزارشهای جامعی است که مراجع قضایی برای اتخاذ تصمیم مناسب به آنها استناد میکنند.
به موجب تصمیم وزیر یا رئیس مرجع بهداشتی، حسب مورد، کمیتهای کارشناسی از پزشکان متخصص در رشتههای مختلف پزشکی تشکیل میشود که «کمیته مسئولیت پزشکی» نام دارد. این کمیته، و نه هیچ مرجع دیگری، صلاحیت رسیدگی به شکایتهایی را دارد که از سوی مرجع بهداشتی، دادسرا یا دادگاه به آن ارجاع میشود و تعیین میکند که آیا خطای پزشکی رخ داده است و میزان جسامت آن چقدر است. در صورت تعدد مسئولان، کمیته سهم هر شخص در این خطا را تعیین کرده و علت آن و خسارتهای ناشی از آن را روشن میکند و همچنین رابطه سببیت میان خطا و ضرر و درصد نقص عضو آسیبدیده را، در صورت وجود، مشخص میسازد. کمیته حق دارد برای انجام وظایف خود از کارشناسان یا هر شخصی که مناسب بداند کمک بگیرد. دعاوی جبران خسارت مربوط به مسئولیت پزشکی تنها پس از طرح در کمیتههای مسئولیت پزشکی، مطابق مقررات این فرمانقانون، پذیرفته میشود.
سازش در پروندههای خطای پزشکی
حقوق امارات به زیاندیده یا وراث او اجازه میدهد در پروندههای خطای پزشکی درخواست سازش با متهم را مطرح کنند. این سازش به موقوفی دعوای کیفری میانجامد، اما حق زیاندیده برای مطالبه خسارت مدنی محفوظ میماند. این سازوکار به تسریع حلوفصل اختلافات و کاهش بار نظام قضایی کمک میکند.
مؤسسه حقوقی «امیره صقر» و مشاور دکتر «احمد صابر (صالح)» بهترین گزینه شما برای تحقق عدالت و حمایت حقوقی در امارات هستند. با تیمی از وکلای برگزیده و متخصص، خدمات حقوقیای ارائه میدهیم که همه حوزهها، از دفاع کیفری تا پروندههای تجاری و خانواده، را پوشش میدهد. ما متعهدیم راهحلهای نوآورانه و مشاورههای حقوقی دقیق ارائه دهیم تا حقوق شما تضمین شود و بهترین نتایج در هر پرونده حاصل گردد.
