مقاله حقوقی · دعاوی قضایی و آیین دادرسی · 2 دقیقه مطالعه · 29 ژوئن 2026
مقدمه
در دنیای حقوق و عدالت، اصل مشروعیت شکلی (قانونی بودن تشریفات) برای تضمین عدالت بنیادین تلقی میشود. این مقاله به تعریف این اصل و اهمیت آن در نظام حقوقی میپردازد و اینکه چگونه به حمایت از حقوق فردی و حفظ نظم عمومی کمک میکند.
مشروعیت شکلی بهعنوان یک اصل حقوقی
اصل مشروعیت شکلی بهعنوان چارچوبی تعریف میشود که بر تشریفات قانونی حاکم است تا اجرای منصفانه و یکنواخت قوانین تضمین شود. در امارات متحده عربی، منشأ این اصل فرمانقانون شماره 38 سال 2022 است که قانون آیین دادرسی کیفری را صادر کرد. این اصل مقرر میدارد که همه تشریفات باید مطابق آنچه در قانون مشخص شده انجام شوند و هرگونه انحراف از این تشریفات ممکن است به بطلان آن اقدام یا اقدام حقوقی ناشی از آن منجر شود.
اهمیت مشروعیت شکلی
اهمیت مشروعیت شکلی در نقش آن بهعنوان ضامن حقوق و آزادیهای فردی نهفته است. این اصل تضمین میکند که حقوق افراد جز مطابق تشریفات تعیینشده در قانون نقض نشود و بدین ترتیب اعتماد به نظام حقوقی را تقویت میکند و به اجرای منصفانه و مؤثر عدالت یاری میرساند.
کاربردهای مشروعیت شکلی در قانونگذاری
کاربردهای مشروعیت شکلی را میتوان با بررسی قوانین مختلف، مانند قانون امارات، نشان داد. قانون امارات روشن میکند که با جرائم چگونه باید برخورد شود و تشریفات قانونی چگونه تنظیم شوند تا تحقق مشروعیت شکلی از آغاز تحقیقات تا صدور حکم نهایی تضمین شود.
دیدگاه کارشناسان
احمد صابر، رئیس بخش دعاوی قضایی:
«اصل مشروعیت شکلی عنصری حیاتی در فرایند اجرای عدالت است. اهمیت آن زمانی آشکار میشود که درباره نقش قوه قضاییه و وکالت سخن میگوییم. این اصل درستکاری و شفافیت را در رسیدگیها تقویت میکند و از دستکاری در تشریفات قانونی جلوگیری میکند. با پایبندی به اصل مشروعیت شکلی، میتوانیم تحقق عدالت را برای افراد و کل جامعه تضمین کنیم.»
ندی الماوی، رئیس بخش مشاوره:
«اصل مشروعیت شکلی جوهر حاکمیت قانون و برتری قانون را بازتاب میدهد. این اصل چارچوب حقوقی محکمی فراهم میکند که از حقوق افراد حمایت میکند و اجرای دقیق و منصفانه قوانین را تضمین میکند. در نقش خود بهعنوان مشاور حقوقی، دریافتهام که پایبندی به اصل مشروعیت شکلی به ارائه مشاوره حقوقی بهتر کمک میکند و عدالت را در پروندههایی که با آنها سروکار داریم تضمین میکند.»
جمعبندی
اصل مشروعیت شکلی ستونی بنیادین در نظام عدالت قضایی است. این اصل از حقوق فردی پاسداری میکند و اعتماد به نظام حقوقی را تقویت میکند. مراجع ذیربط با پایبندی به قانون و تشریفات آن، به پاسداشت عدالت و دادرسی منصفانه کمک میکنند.
